|
Cykl menstruacyjny Płodność Antykoncepcja Przygotowanie do ciąży Niepłodność Menopauza Pierwsze objawy ciąży |
|
Wiek i przyczyny rozpoczęcia menopauzyŚredni wiek rozpoczęcia menopauzy u ludzi to 51 lat, a ostatnia miesiączka u kobiety występuje zwykle pomiędzy 45. a 55. rokiem życia. Późna menopauza ma miejsce gdy ostatnia miesiączka pojawia się między 55. a 60. rokiem życia kobiety. Wczesna menopauza dotyczy ustania miesiączki między 40. a 45. rokiem życia. Jeszcze wcześniejsze wystąpienie ostatniej miesiączki (przed 40 rokiem życia) nie jest postrzegane jako naturalne i określane jest jako menopauza przedwczesna lub przedwczesny zanik funkcji jajników. Przedwczesna menopauza jest diagnozowana lub potwierdzana wynikami badań poziomu hormonów FSH i LH. Poziom tych hormonów jest wyższy, jeżeli menopauza już nastąpiła. Naturalne przyczyny menopauzyMenopauzę określa się jako naturalną bądź fizjologiczną, gdy nastaje w wyniku procesu starzenia się kobiety, wskutek czego następuje końcowa atrezja prawie wszystkich komórek jajowych w jajnikach, co z kolei powoduje wzrost hormonu FSH oraz LH. Poziom tych hormonów rośnie z uwagi na zmniejszoną liczbę komórek jajowych odpowiadających na ich działanie i produkujących estrogen. W okresie przekwitania taki spadek produkcji estrogenu odpowiada za uderzenia gorąca, bezsenność i huśtawki nastroju, w późniejszym okresie również za osteoporozę oraz atrofię pochwową. Przyczyny menopauzy przedwczesnejPrzedwczesna menopauza (przed 40. rokiem życia) nie jest uważana za naturalną i na ogół ma charakter idiopatyczny (pojawia się spontanicznie, bez poznanych przyczyn). Przedwczesny wiek menopauzy może towarzyszyć poważnym chorobom, takim jak rak i ich leczeniu, np. chemioterapii. Taki przypadek określa się jako "menopauzę wywołaną farmakologicznie". Do chorób mogących wywołać przedwczesną menopauzę należą zaburzenia układu immunologicznego, choroba tarczycy oraz cukrzyca. Wskaźnik występowania przedwczesnej menopauzy jest znacząco wyższy u bliźniąt dwu- i jednojajowych. Około 5% bliźniaczek wstępuje w menopauzę przed 40. rokiem życia. Powody tego nie są do końca jasne. Przeprowadzono udane przeszczepy tkanki jajnikowej u bliźniaczek jednojajowych, przywracające płodność. Wpływ wykonanych zabiegówMenopauza może być także wywołana poprzez operację obustronnego wycięcia przydatków macicy (wycięcie obu jajników z jajowodami), które często, choć nie zawsze, wykonuje się razem z histerektomią. Ustanie miesiączki spowodowane usunięciem jajników określa się jako "menopauzę pooperacyjną". W jej wyniku następuje nagły, całkowity spadek poziomu hormonów rozrodczych, który na ogół wywołuje takie same objawy towarzyszące wygasaniu czynności hormonalnej jak menopauza naturalna, na przykład uderzenia gorąca, itd. Samo usunięcie macicy, czyli histerektomia z zachowaniem jajników, nie wywołuje bezpośrednio menopauzy, jednak kobiety poddane temu zbiegowi przechodzą menopauzę o 3,7 lat wcześniej, niż przeciętnie. Prawdopodobnie ma to związek z upośledzonym dopływem krwi do jajników po operacji w obrębie miednicy. Inne czynniki przyspieszające menopauzęKobiety palące papierosy wchodzą w menopauzę wcześniej od niepalących. Menopauza u innych gatunkówW przeciwieństwie do ludzi, inne ssaki rzadko przechodzą menopauzę. Występuje ona jednak u kilku innych gatunków ssaków przechodzących cykle menstruacyjne, takich jak rezusy oraz u niektórych gatunków waleni, delfinów i gupików. Hipotezy dotyczące znaczenia menopauzyIstnieje kilka hipotez dotyczących znaczenia menopauzy w ujęciu ewolucyjnym lub w ujęciu rozwojowym. Według hipotezy babki menopauza występuje u gatunku ludzkiego, ponieważ niepłodność u kobiet w późnym wieku niesie za sobą korzyści dla ewolucji – starsze kobiety mogą poświęcić swój czas na opiekę nad swoimi dziećmi oraz wnukami. Terminologia, definicje i komentarzeMenopauzaW sensie klinicznym, menopauza to u kobiet dzień następujący po zakończeniu ostatniej w życiu miesiączki. Datę tę ustala się wstecz, po upływie 12 miesięcy bez wystąpienia ponownej menstruacji. Po takim okresie kobieta uznawana jest za niepłodną, bez możliwości zajścia w ciążę. W potocznym rozumieniu menopauzą nie określa się jednego dnia, lecz kilkuletni okres przed i po jej rozpoczęciu, tzw. "lata przejściowe". Czas ten określa się jako klimakterium, a ostatnio jako "perimenopauza" (w dosłownym znaczeniu "około-menopauza"). Słowo "menopauza" bywa też potocznie rozumiane jako lata postmenopauzy. PerimenopauzaPerimenopauza to okres lat przejściowych prowadzących do menopauzy, jak i po jej wystąpieniu – kilka lat przed i po ostatniej miesiączce w życiu kobiety. Wtedy to większość kobiet zauważa u siebie niektóre objawy zmian hormonalnych, takich jak: uderzenia gorąca, zmiany nastrojów, bezsenność, zmęczenie. W czasie perimenopauzy produkcja większości hormonów rozrodczych, takich jak estrogeny, progesteron i testosteron spada i staje się mniej regularna, często z nieprzewidywalnymi wahaniami poziomu. W tym okresie zanika płodność, choć nie jest uznawana za zerową do momentu określenia daty menopauzy (12 miesięcy od ostatniego wystąpienia menstruacji). Objawy perimenopauzy mogą pojawić się już około 35. roku życia, chociaż większość kobiet zaczyna być ich świadoma dopiero 10 lat później. Perimenopauza z widocznymi objawami może trwać od kilku do ponad dziesięciu lat. Może ona przypominać okres dojrzewania, który poprzedza menarche (pierwszy cykl menstruacyjny). W rzeczywistości menopauzę można porównać do "pokwitania w odwrocie", a psychologiczne zmiany następujące w tym czasie mogą być porównane do tych występujących w wieku dojrzewania. Nie można przewidzieć ani określić dokładnego czasu trwania perimenopauzy u danej kobiety. W okresie perimenopauzy wiele kobiet doświadcza zmian w organizmie wynikających z wahań hormonalnych. Charakterystycznym objawem są uderzenia gorąca – nagłe zmiany temperatury ciała. Wrażenie "uderzenia" występuje, gdy podwyższająca się temperatura ciała osiąga szczyt, a następnie nagle opada do normalnej. Uderzenia gorąca mogą podnieść temperaturę ciała nawet o kilka stopni w krótkim czasie i spowodować uczucie osłabienia, zasłabnięcie i silne pocenie. Oprócz uczucia dyskomfortu nie są dla kobiety szkodliwe, można je jednak łagodzić przy pomocy kuracji hormonalnej, leków SSRI lub estrogenów roślinnych czy leków ziołowych dostępnych bez recepty. Inne powszechne objawy perimenopauzy to zmiany nastroju, bezsenność, osłabienie i problemy z pamięcią. Niektóre z nich mogą nie być związane z wahaniami poziomu hormonów, lecz nie przeprowadzono dotąd badań mogących określić ich inne pochodzenie. Nawet te kobiety, które nie uskarżają się podczas perimenopauzy na fizyczne dolegliwości, cierpią z powodu kwestii psychologicznych związanych ze społecznym postrzeganiem starzenia się. Przyczynia się to do skłaniania się ku kuracji medycznej, aby zmniejszyć całościowy wpływ tego okresu na życie kobiety. Ostatnie badania wykazują, że suplementacja melatoniny u kobiet w okresie perimenopauzy wpływa korzystnie na funkcjonowanie tarczycy oraz podwyższa poziom gonadotropiny. Pomaga również w przywracaniu płodności, menstruacji oraz zapobiega depresji związanej z menopauzą. Nie każda kobieta odczuwa objawy menopauzy. Około 1/3 wszystkich kobiet nie odczuwa innych objawów niż nasilenie, a potem zatrzymanie miesiączki. Kolejna z trzech grup kobiet odczuwa objawy umiarkowane. Pozostała część kobiet natomiast odczuwa bardzo silne objawy o przedłużonym czasie trwania. Tendencja do nasilonych objawów perimenopauzy bywa niekiedy dziedziczna. PremenopauzaPremenopauzą określa się lata poprzedzające ostatnią miesiączkę w życiu kobiety, czyli okres spadku ilości hormonów rozrodczych oraz nieregularność w ich wydzielaniu. Wtedy również pojawiają się pierwsze objawy wygasania czynności hormonalnych. PostmenopauzaPostmenopauza jest okresem rozpoczynającym się po ostatniej miesiączce w życiu kobiety – czas, kiedy jajniki ostatecznie przestają wytwarzać jajeczka. Kobieta niebędąca w ciąży i niekarmiąca piersią jest w okresie postmenopauzy, jeśli od dwunastu miesięcy nie wystąpiło krwawienie ani plamienie. Wtedy określa się, iż jest ona w pierwszym roku postmenopauzy. Powodem, dla którego tak późno diagnozuje się, iż kobieta wstąpiła w okres pomenopauzalny, jest charakterystyczna dla tego okresu życia nieregularność występowania miesiączki. Dlatego też potrzebny jest dość długi okres, aby móc stwierdzić, że cykl w rzeczywistości ustał. Możliwość taka jest zazwyczaj bardzo mało prawdopodobna już na kilka lat przedtem. U kobiet, które nie mają macicy i z tego powodu nie mają miesiączki, rozpoczęcie okresu pomenopauzalnego można stwierdzić za pomocą badania krwi. Umożliwia ono wykrycie wysokiego poziomu hormonu folikulotropowego w organizmie, będącego charakterystycznym objawem u kobiet w okresie pomenopauzalnym. Spadek oraz wahania poziomu kobiecych hormonów rozrodczych są procesem raczej długotrwałym, dlatego też wygasanie czynności hormonalnych, których doświadcza kobieta, nie zachodzi w trybie natychmiastowym, lecz trwa przez pewien czas, nawet do kilku lat. Każde krwawienie oraz plamienie w okresie postmenopauzy należy zgłosić lekarzowi. Klimakterium to okres kilku lat przed i kilku lat po menopauzie, obejmujący wszystkie zmiany w fizjologii cyklu miesięcznego, samopoczuciu i organizmie kobiety. Objawy perimenopauzalne i lata przejściowePodczas lat przejściowych, gdy organizm kobiety odpowiada na gwałtowne zmiany poziomu naturalnych hormonów, może wystąpić wiele objawów. Nie u każdej kobiety występują one w stopniu dokuczliwym, a u tych, które doświadczają ich w silnym natężeniu, odczucia są indywidualnie zróżnicowane. Objawy związane z niskim poziomem estrogenu (np. atrofia pochwowa i suchość skóry) utrzymują się nawet po menopauzie, jednak te, które są spowodowane gwałtownymi wahaniami hormonalnymi (np. uderzenia gorąca i zmiany nastroju), zazwyczaj z czasem ustępują. Objawem wskazywanym zarówno przez kobiety korzystające z hormonalnej terapii zastępczej, jak i te, które jej nie stosują, jest brak energii. Inne to m.in. problemy naczyniowe, takie jak uderzenia gorąca i palpitacje, problemy psychiczne, takie jak depresja, stany lękowe, irytacja, huśtawki nastrojów, problemy z pamięcią i koncentracją oraz skutki atrofii – suchość pochwy i potrzeba częstego oddawania moczu. Przeciętna kobieta w tym okresie ma coraz bardziej nieregularne miesiączki, co jest związane z zakłóconą owulacją. Czas wystąpienia miesiączki staje się nieprzewidywalny, czas jej trwania znacznie krótszy lub dłuższy niż normalnie, a samo krwawienie obfitsze lub bardziej skąpe niż dotychczas. Mogą też mieć miejsce przeciągające się okresy plamienia. Na początku procesu zdarzają się nawet cykle dwutygodniowe, później kilkumiesięczne okresy braku miesiączki, po czym występuje obfitsze krwawienie. Dłuższe okresy niewystępowania miesiączki zdarzają się tym częściej, im bliżej menopauzy. Z chwilą gdy kobieta w wieku przekwitania nie ma miesiączki ani plamienia przez okres 12 miesięcy, uznaje się, że znajduje się ona od roku w okresie postmenopauzy. Powinna jednak poddać się badaniom lekarskim, gdy krwawienie wystąpiło po około 6 miesiącach od poprzedniego. Wszystkie możliwe objawy menopauzy są spowodowane spadkiem oraz gwałtownymi nieregularnymi wahaniami bezwzględnych i względnych poziomów estrogenów i progesteronu. Niektóre z nich, takie jak uczucie mrowienia, można kojarzyć bezpośrednio z niedoborem hormonów. Objawy przekwitania- naczynioruchowe - uderzenia gorąca - bóle głowy - poty nocne - psychiczne - uczucie zmęczenia - drażliwość i zaburzenia koncentracji - osłabienie pamięci - zmniejszone libido - zaburzenia rytmu snu - huśtawki nastrojów - depresja - zaburzenia snu - ze strony narządów płciowych - suchość pochwy - dyspareunia - zanikowe zapalenia pochwy - nawracające zapalenia dróg moczowych - zaburzenia statyki narządów płciowych i nietrzymanie moczu - świąd - krwawienie - wodnista wydzielina - ze strony tkanki łącznej - zmniejszona aktywność gruczołów łojowych i potowych - bolesność stawów, kości - osteoporoza – utrata masy kostnej - bóle krzyża - ze strony skóry, tkanki miękkiej - zanik gruczołu piersiowego - cienkość skóry - zmniejszenie elastyczności - uczucie mrowienia - seksualne - problemy w osiągnięciu orgazmu - dyspareunia Badania kohortowe przyniosły zróżnicowane wnioski dotyczące menopauzy. Np. badanie z 2007 r. wykazało, że menopauza wiąże się z występowaniem uderzeń gorąca, bólami stawów i mięśni oraz nastrojem depresyjnym. Nie jest natomiast związana z zaburzeniami snu, zmniejszonym libido i suchością pochwy. Inne badanie, z 2008 r., wykazało z kolei, że menopauza wiąże się ze obniżeniem jakości snu.
(źródło http://pl.wikipedia.org/wiki/Przekwitanie) |
|
Copyright © by Marcin Bernaciak 2009r.
